«Τρώει μόνο ένα συγκεκριμένο γιαούρτι.»
«Αν αλλάξω μάρκα στα μακαρόνια, δεν τα αγγίζει.»
«Θέλει τα μπισκότα μόνο αν έχουν συγκεκριμένο σχήμα.»
Πολλοί γονείς περιγράφουν τέτοιες συμπεριφορές και συχνά αναρωτιούνται αν πρόκειται για ιδιοτροπία ή για κάτι που χρειάζεται διερεύνηση.
Η προτίμηση σε συγκεκριμένες μάρκες ή χαρακτηριστικά τροφίμων δεν είναι πάντα θέμα «πείσματος». Σε αρκετές περιπτώσεις σχετίζεται με τον τρόπο που το παιδί αντιλαμβάνεται και επεξεργάζεται τις αισθητηριακές πληροφορίες ή με την ανάγκη του για προβλεψιμότητα.
Γιατί συμβαίνει;
Δεν υπάρχει μία μοναδική εξήγηση. Η συμπεριφορά αυτή μπορεί να επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες.
Ανάγκη για σταθερότητα και προβλεψιμότητα
Τα μικρά παιδιά αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια όταν γνωρίζουν τι να περιμένουν. Μια συγκεκριμένη μάρκα συνήθως έχει σταθερή γεύση, υφή, χρώμα και άρωμα. Αυτή η συνέπεια μπορεί να κάνει το παιδί να αισθάνεται πιο άνετα.
Αισθητηριακές διαφορές
Μικρές αλλαγές που ένας ενήλικας ίσως δεν αντιλαμβάνεται, όπως η υφή, η θερμοκρασία, το άρωμα ή η εμφάνιση ενός τροφίμου, μπορεί να είναι σημαντικές για ορισμένα παιδιά.
Για παράδειγμα, δύο διαφορετικές μάρκες γιαουρτιού μπορεί να διαφέρουν στην πυκνότητα, στην οξύτητα ή στην αίσθηση που αφήνουν στο στόμα, ακόμη κι αν έχουν την ίδια γεύση.
Οπτικά χαρακτηριστικά
Για ορισμένα παιδιά, το σχήμα, το μέγεθος ή ακόμη και το χρώμα μιας τροφής αποτελεί σημαντικό στοιχείο αποδοχής.
Ένα παιδί μπορεί να αποδέχεται μόνο συγκεκριμένο σχήμα ζυμαρικών ή να τρώει τοστ μόνο αν είναι κομμένο με έναν συγκεκριμένο τρόπο.
Προηγούμενες εμπειρίες
Οι θετικές εμπειρίες με ένα συγκεκριμένο τρόφιμο αυξάνουν την πιθανότητα να το επιλέξει ξανά το παιδί. Αντίθετα, μια δυσάρεστη εμπειρία μπορεί να οδηγήσει σε αποφυγή παρόμοιων τροφών.
Είναι φυσιολογικό;
Μέχρι ενός βαθμού, ναι.
Πολλά παιδιά προσχολικής ηλικίας παρουσιάζουν έντονες προτιμήσεις και επιλέγουν τροφές που τους είναι οικείες.
Ωστόσο, όταν η αποδοχή περιορίζεται σε ελάχιστες μάρκες ή όταν μικρές αλλαγές προκαλούν έντονη δυσφορία και επηρεάζουν σημαντικά τη διατροφή ή την καθημερινότητα της οικογένειας, είναι χρήσιμο να διερευνηθούν οι πιθανές αιτίες.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
Η βιβλιογραφία υποστηρίζει ότι οι απότομες αλλαγές ή η πίεση συνήθως δεν βοηθούν.
Μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικό:
- να διατηρείται ένα ήρεμο κλίμα κατά τη διάρκεια του γεύματος,
- να υπάρχει επαναλαμβανόμενη έκθεση σε νέες τροφές χωρίς πίεση,
- να συμμετέχει το παιδί στην επιλογή ή την προετοιμασία των γευμάτων, όταν αυτό είναι εφικτό,
- να αποφεύγονται οι χαρακτηρισμοί όπως «δύσκολος» ή «ιδιότροπος».
Κάθε παιδί χρειάζεται διαφορετικό χρόνο για να εξοικειωθεί με μια νέα τροφή.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση;
Η αξιολόγηση είναι χρήσιμη όταν:
- το παιδί αποδέχεται ελάχιστες μόνο τροφές,
- αποκλείει ολόκληρες ομάδες τροφίμων,
- οι δυσκολίες επηρεάζουν τη θρέψη ή την ανάπτυξή του,
- τα γεύματα συνοδεύονται από έντονη αναστάτωση,
- υπάρχει υποψία δυσκολιών στη μάσηση, στην κατάποση ή στην αισθητηριακή επεξεργασία.
Ο ρόλος του λογοθεραπευτή
Ο λογοθεραπευτής αξιολογεί αν η περιορισμένη αποδοχή τροφών σχετίζεται με:
- δυσκολίες στη μάσηση,
- δυσκολίες στη διαχείριση διαφορετικών υφών,
- στοματοκινητικές δυσκολίες,
- αισθητηριακούς παράγοντες που επηρεάζουν τη σίτιση.
Όταν χρειάζεται, συνεργάζεται με τον παιδίατρο, τον εργοθεραπευτή, τον διαιτολόγο και άλλους επαγγελματίες υγείας για την ολοκληρωμένη υποστήριξη του παιδιού.
Συμπέρασμα
Η προτίμηση σε συγκεκριμένες μάρκες ή χαρακτηριστικά τροφίμων είναι μια συμπεριφορά που μπορεί να εμφανιστεί κατά την παιδική ηλικία και δεν σημαίνει από μόνη της ότι υπάρχει κάποια διαταραχή.
Η προσεκτική παρατήρηση της συνολικής εικόνας του παιδιού, η αποφυγή πίεσης και η έγκαιρη αξιολόγηση όταν οι δυσκολίες είναι έντονες αποτελούν βασικά στοιχεία για την υποστήριξη μιας υγιούς σχέσης με το φαγητό.
Βιβλιογραφία
American Speech-Language-Hearing Association. Pediatric Feeding and Swallowing Practice Portal.
Taylor, C. M., Wernimont, S. M., Northstone, K., & Emmett, P. M. (2015). Picky/Fussy Eating in Children: Review of Definitions, Assessment, Prevalence and Dietary Intakes. Appetite, 95, 349–359.
Dovey, T. M., Staples, P. A., Gibson, E. L., & Halford, J. C. G. (2008). Food Neophobia and ‘Picky/Fussy’ Eating in Children: A Review. Appetite, 50(2–3), 181–193.
Goday, P. S., et al. (2019). Pediatric Feeding Disorder: Consensus Definition and Conceptual Framework. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 68(1), 124–129.

