«Το παιδί μου είναι 15 μηνών και δεν μιλάει ακόμα.»
«Ο ξάδερφός του έλεγε ήδη πολλές λέξεις στην ηλικία του.»
«Να περιμένουμε λίγο ακόμα ή να ζητήσουμε βοήθεια;»
Οι πρώτες λέξεις αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα αναπτυξιακά ορόσημα και συχνά αποτελούν πηγή άγχους για τους γονείς. Ωστόσο, κάθε παιδί αναπτύσσεται με τον δικό του ρυθμό και υπάρχει ένα φυσιολογικό εύρος διαφοροποίησης.
Πότε εμφανίζονται οι πρώτες λέξεις;
Στα περισσότερα παιδιά, οι πρώτες λέξεις με σαφές νόημα εμφανίζονται γύρω στους 12 μήνες, αν και ένα εύρος περίπου από 10 έως 15 μήνες μπορεί να θεωρηθεί φυσιολογικό.
Πριν από τις πρώτες λέξεις, το παιδί έχει ήδη αναπτύξει σημαντικές επικοινωνιακές δεξιότητες, όπως:
- βάβισμα,
- βλεμματική επαφή,
- κοινή προσοχή,
- χρήση χειρονομιών,
- κατανόηση απλών λέξεων και οδηγιών.
Οι δεξιότητες αυτές αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία θα αναπτυχθεί ο προφορικός λόγος.
Τι θεωρείται «λέξη»;
Μια λέξη δεν χρειάζεται να προφέρεται τέλεια για να θεωρηθεί πραγματική λέξη.
Για παράδειγμα, αν το παιδί λέει σταθερά:
- «μπα» για την μπάλα,
- «μαμ» για το φαγητό,
- «πα» για τον μπαμπά,
και χρησιμοποιεί αυτές τις λέξεις πάντα με το ίδιο νόημα, τότε θεωρούνται λειτουργικές πρώτες λέξεις.
Η σωστή άρθρωση αναπτύσσεται σταδιακά και δεν αναμένεται να είναι πλήρης κατά τον πρώτο χρόνο ζωής.
Πώς εξελίσσεται το λεξιλόγιο;
Μετά την εμφάνιση των πρώτων λέξεων, το λεξιλόγιο συνήθως αυξάνεται σταδιακά.
Γύρω στους 18 μήνες, πολλά παιδιά χρησιμοποιούν αρκετές λέξεις στην καθημερινή τους επικοινωνία.
Μεταξύ 18 και 24 μηνών, αρκετά παιδιά παρουσιάζουν μια περίοδο ταχείας αύξησης του λεξιλογίου, γνωστή στη βιβλιογραφία ως «vocabulary spurt». Δεν εμφανίζεται όμως με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα παιδιά και η απουσία της δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει δυσκολία.
Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη του λόγου
Η ανάπτυξη του λόγου επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως:
- η ακοή,
- οι ευκαιρίες για επικοινωνία,
- η ποιότητα της αλληλεπίδρασης με τους φροντιστές,
- η γενικότερη αναπτυξιακή πορεία,
- οι ατομικές διαφορές κάθε παιδιού.
Δεν υπάρχει ένας μόνο παράγοντας που να καθορίζει πότε θα εμφανιστούν οι πρώτες λέξεις.
Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς;
Οι καθημερινές στιγμές αποτελούν τις καλύτερες ευκαιρίες για ενίσχυση του λόγου.
Οι γονείς μπορούν να:
- περιγράφουν όσα κάνουν μέσα στην ημέρα,
- κατονομάζουν αντικείμενα και πρόσωπα,
- διαβάζουν βιβλία μαζί με το παιδί,
- τραγουδούν παιδικά τραγούδια,
- περιμένουν το παιδί να πάρει σειρά στην επικοινωνία,
- ανταποκρίνονται στις προσπάθειες επικοινωνίας του, ακόμη κι όταν αυτές γίνονται με ήχους ή χειρονομίες.
Η ανάπτυξη του λόγου ενισχύεται μέσα από τη φυσική αλληλεπίδραση και όχι μέσω συνεχών δοκιμασιών ή απαιτήσεων.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση;
Η αξιολόγηση από λογοθεραπευτή είναι χρήσιμη όταν:
- το παιδί δεν χρησιμοποιεί βαβισμό προς το τέλος του πρώτου έτους,
- δεν ανταποκρίνεται στο όνομά του ή σε οικείους ήχους,
- δεν χρησιμοποιεί χειρονομίες για να επικοινωνήσει,
- δεν εμφανίζει λέξεις με νόημα μετά τον πρώτο χρόνο ζωής,
- υπάρχει απώλεια δεξιοτήτων που είχαν ήδη κατακτηθεί,
- οι γονείς ή ο παιδίατρος έχουν ανησυχίες για την επικοινωνιακή του ανάπτυξη.
Η έγκαιρη αξιολόγηση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα χρειαστεί θεραπεία. Συχνά προσφέρει καθοδήγηση, απαντά στις απορίες της οικογένειας και βοηθά στην παρακολούθηση της ανάπτυξης.
Ο ρόλος του λογοθεραπευτή
Ο λογοθεραπευτής δεν αξιολογεί μόνο τον αριθμό των λέξεων που χρησιμοποιεί ένα παιδί.
Εξετάζει επίσης:
- την κατανόηση του λόγου,
- τη χρήση χειρονομιών,
- το παιχνίδι,
- την κοινωνική αλληλεπίδραση,
- τη βλεμματική επαφή,
- τις προθέσεις επικοινωνίας,
- τη συνολική αναπτυξιακή εικόνα.
Η αξιολόγηση είναι εξατομικευμένη και προσαρμοσμένη στην ηλικία του παιδιού.
Συμπέρασμα
Οι πρώτες λέξεις αποτελούν ένα σημαντικό ορόσημο στην ανάπτυξη της επικοινωνίας, αλλά δεν είναι το μοναδικό. Η βλεμματική επαφή, ο βαβισμός, οι χειρονομίες και η κατανόηση προηγούνται και αποτελούν τη βάση για την ανάπτυξη του λόγου.
Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό. Όταν όμως υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με την επικοινωνία ή την εξέλιξη του λόγου, η έγκαιρη αξιολόγηση μπορεί να προσφέρει πολύτιμη καθοδήγηση και να υποστηρίξει αποτελεσματικά την οικογένεια.
Βιβλιογραφία
American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Communication Milestones.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Developmental Milestones.
Paul, R., & Norbury, C. (2018). Language Disorders from Infancy through Adolescence.
Hoff, E. (2013). Language Development (5th ed.).
American Academy of Pediatrics (AAP). Developmental Surveillance and Screening.