Η κατάποση είναι μια λειτουργία που οι περισσότεροι θεωρούμε δεδομένη. Από τη στιγμή της γέννησης, το βρέφος πρέπει να μπορεί να συντονίσει την αναπνοή, τον θηλασμό ή τη σίτιση με μπιμπερό και την κατάποση, ώστε να τραφεί με ασφάλεια.
Σε ορισμένα παιδιά, όμως, η διαδικασία αυτή μπορεί να παρουσιάζει δυσκολίες. Οι δυσκολίες κατάποσης ονομάζονται δυσφαγία και μπορεί να επηρεάσουν την ασφάλεια, την αποτελεσματικότητα και την ευχάριστη εμπειρία του γεύματος.
Η δυσφαγία δεν είναι μία ασθένεια, αλλά ένα κλινικό σύμπτωμα που μπορεί να σχετίζεται με διαφορετικές παθήσεις ή αναπτυξιακές δυσκολίες. Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγησή της απαιτεί συχνά τη συνεργασία διαφορετικών επαγγελματιών υγείας.
Τι είναι η δυσφαγία;
Η δυσφαγία είναι η δυσκολία στη μεταφορά τροφών ή υγρών από το στόμα προς το στομάχι με ασφαλή και αποτελεσματικό τρόπο.
Η δυσκολία μπορεί να εμφανίζεται:
- κατά τη λήψη της τροφής,
- κατά τη μάσηση,
- κατά τον σχηματισμό του βλωμού,
- κατά την κατάποση,
- ή αμέσως μετά την κατάποση.
Η κατάποση είναι μια πολύπλοκη λειτουργία που απαιτεί τον συντονισμό πολλών μυών και νεύρων. Όταν κάποιο μέρος αυτής της διαδικασίας δεν λειτουργεί όπως αναμένεται, μπορεί να εμφανιστούν δυσκολίες.
Ποια παιδιά μπορεί να εμφανίσουν δυσφαγία;
Η δυσφαγία μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε παιδί, αλλά είναι συχνότερη σε παιδιά με:
- πρόωρη γέννηση,
- νευρολογικές παθήσεις,
- γενετικά σύνδρομα,
- συγγενείς ανωμαλίες της στοματικής κοιλότητας ή του φάρυγγα,
- καρδιοαναπνευστικά προβλήματα,
- αναπτυξιακές διαταραχές,
- ιστορικό παρατεταμένης νοσηλείας ή διασωλήνωσης.
Ωστόσο, δυσκολίες κατάποσης μπορεί να εμφανιστούν και σε παιδιά χωρίς γνωστό ιατρικό ιστορικό.
Ποια σημεία μπορεί να παρατηρήσουν οι γονείς;
Κάθε παιδί είναι διαφορετικό και δεν εμφανίζει απαραίτητα όλα τα συμπτώματα.
Ορισμένα σημεία που αξίζει να συζητηθούν με τον παιδίατρο είναι:
- δυσκολία στον θηλασμό ή στη σίτιση με μπιμπερό,
- βήχας ή πνίξιμο κατά τη διάρκεια των γευμάτων,
- υγρή ή «γουργουριστή» φωνή μετά την κατάποση (σε παιδιά που μιλούν),
- πολύ μεγάλος χρόνος για την ολοκλήρωση ενός γεύματος,
- συχνή διαρροή τροφής ή υγρών από το στόμα,
- παραμονή τροφής μέσα στο στόμα,
- συχνές λοιμώξεις του αναπνευστικού που χρειάζονται ιατρική διερεύνηση,
- δυσκολία στην αύξηση βάρους ή στην κάλυψη των διατροφικών αναγκών.
Η παρουσία ενός ή περισσότερων από αυτά τα σημεία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί έχει δυσφαγία, αλλά αποτελεί λόγο για περαιτέρω αξιολόγηση.
Πώς γίνεται η αξιολόγηση;
Η αξιολόγηση της κατάποσης ξεκινά με τη λήψη αναλυτικού ιστορικού και την παρατήρηση της σίτισης.
Ο λογοθεραπευτής εξετάζει:
- τη στάση του σώματος κατά το γεύμα,
- τις κινήσεις των χειλιών, της γλώσσας και της γνάθου,
- τη μάσηση,
- τη διαχείριση διαφορετικών υφών,
- τον συντονισμό κατάποσης και αναπνοής,
- τη συνολική ασφάλεια και αποτελεσματικότητα της σίτισης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις, η διεπιστημονική ομάδα μπορεί να προτείνει εξειδικευμένες εξετάσεις, όπως η βιντεοακτινοσκοπική μελέτη κατάποσης (VFSS) ή η ενδοσκοπική αξιολόγηση της κατάποσης (FEES). Η ανάγκη για αυτές τις εξετάσεις αποφασίζεται εξατομικευμένα, ανάλογα με το ιστορικό και τα κλινικά ευρήματα.
Ποιος είναι ο ρόλος του λογοθεραπευτή;
Ο λογοθεραπευτής έχει βασικό ρόλο στην αξιολόγηση και παρέμβαση στις διαταραχές σίτισης και κατάποσης.
Στόχος του είναι:
- να αξιολογήσει την ασφάλεια και τη λειτουργικότητα της κατάποσης,
- να εντοπίσει πιθανές δυσκολίες στη μάσηση ή στον χειρισμό της τροφής,
- να συνεργαστεί με την υπόλοιπη διεπιστημονική ομάδα,
- να σχεδιάσει ένα εξατομικευμένο πλάνο παρέμβασης, όταν αυτό είναι απαραίτητο.
Η θεραπευτική προσέγγιση διαμορφώνεται πάντα σύμφωνα με τις ανάγκες του κάθε παιδιού.
Συμπέρασμα
Η δυσφαγία στα παιδιά είναι μια σύνθετη κλινική κατάσταση που μπορεί να επηρεάσει τη σίτιση, τη θρέψη και την ποιότητα ζωής του παιδιού και της οικογένειας. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η αξιολόγηση από τους κατάλληλους επαγγελματίες υγείας συμβάλλουν στον σχεδιασμό της κατάλληλης υποστήριξης.
Η σωστή ενημέρωση δεν έχει στόχο να προκαλέσει ανησυχία, αλλά να βοηθήσει τους γονείς να αναγνωρίσουν πότε μια δυσκολία ξεπερνά το αναμενόμενο αναπτυξιακό πλαίσιο και αξίζει να διερευνηθεί.
Βιβλιογραφία
American Speech-Language-Hearing Association. (n.d.). Pediatric Feeding and Swallowing. ASHA Practice Portal.
Goday, P. S., et al. (2019). Pediatric Feeding Disorder: Consensus Definition and Conceptual Framework. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 68(1), 124–129.
Arvedson, J. C. (2008). Assessment of pediatric dysphagia and feeding disorders: Clinical and instrumental approaches. Developmental Disabilities Research Reviews, 14(2), 118–127.
Lefton-Greif, M. A., & Arvedson, J. C. (2017). Pediatric Feeding and Swallowing Disorders. Pediatric Clinics of North America, 64(3), 487–504.
European Society for Swallowing Disorders (ESSD). Clinical recommendations.