«Το παιδί μου είναι δύο ετών και λέει μόνο λίγες λέξεις.»
«Μου είπαν να περιμένω γιατί “τα αγόρια αργούν να μιλήσουν”.»
«Καταλαβαίνει όσα του λέμε, αλλά δεν μιλάει πολύ.»
Αυτές είναι από τις πιο συχνές ανησυχίες που εκφράζουν οι γονείς. Η ανάπτυξη του λόγου παρουσιάζει φυσιολογικές διακυμάνσεις από παιδί σε παιδί. Ωστόσο, όταν η εξέλιξη αποκλίνει σημαντικά από τα αναπτυξιακά ορόσημα ή όταν υπάρχουν και άλλες δυσκολίες, είναι σημαντικό να γίνει αξιολόγηση.
Τι είναι η καθυστέρηση λόγου;
Με τον όρο καθυστέρηση λόγου περιγράφουμε την περίπτωση κατά την οποία ένα παιδί αναπτύσσει τις γλωσσικές του δεξιότητες πιο αργά από αυτό που αναμένεται για την ηλικία του.
Η καθυστέρηση μπορεί να αφορά:
- το λεξιλόγιο,
- τον σχηματισμό προτάσεων,
- την κατανόηση του λόγου,
- ή περισσότερους από έναν τομείς της γλωσσικής ανάπτυξης.
Η καθυστέρηση λόγου αποτελεί περιγραφή της αναπτυξιακής εικόνας και όχι διάγνωση. Η διερεύνηση της αιτίας απαιτεί ολοκληρωμένη αξιολόγηση.
Όλα τα παιδιά αναπτύσσουν τον λόγο με τον ίδιο ρυθμό;
Όχι.
Υπάρχουν φυσιολογικές διαφορές στον ρυθμό ανάπτυξης. Κάποια παιδιά αποκτούν νέο λεξιλόγιο πολύ γρήγορα, ενώ άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε καθυστέρηση είναι φυσιολογική ή ότι πρέπει πάντα να περιμένουμε χωρίς αξιολόγηση.
Ποια σημεία μπορεί να προβληματίσουν τους γονείς;
Είναι χρήσιμο να συζητηθεί με τον παιδίατρο ή τον λογοθεραπευτή όταν το παιδί:
- δεν χρησιμοποιεί λέξεις ή φράσεις που αναμένονται για την ηλικία του,
- δυσκολεύεται να κατανοήσει απλές οδηγίες,
- χρησιμοποιεί πολύ περιορισμένο λεξιλόγιο,
- δυσκολεύεται να συνδυάσει λέξεις σε μικρές προτάσεις όταν αυτό αναμένεται αναπτυξιακά,
- παρουσιάζει απώλεια γλωσσικών δεξιοτήτων που είχε ήδη κατακτήσει.
Η αξιολόγηση βασίζεται πάντα στη συνολική εικόνα του παιδιού και όχι σε ένα μόνο χαρακτηριστικό.
Ποιες μπορεί να είναι οι αιτίες;
Η καθυστέρηση λόγου μπορεί να σχετίζεται με διάφορους παράγοντες, όπως:
- δυσκολίες ακοής,
- αναπτυξιακές γλωσσικές διαταραχές,
- νευροαναπτυξιακές καταστάσεις,
- ευρύτερες αναπτυξιακές δυσκολίες,
- ή άλλους ιατρικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Σε αρκετές περιπτώσεις απαιτείται συνεργασία διαφορετικών επαγγελματιών υγείας για τη διερεύνηση της αιτίας.
Πώς γίνεται η αξιολόγηση;
Η λογοθεραπευτική αξιολόγηση περιλαμβάνει:
- λήψη αναλυτικού ιστορικού,
- παρατήρηση της επικοινωνίας του παιδιού,
- αξιολόγηση της κατανόησης και της έκφρασης,
- εκτίμηση του παιχνιδιού και των επικοινωνιακών δεξιοτήτων,
- χρήση κατάλληλων εργαλείων αξιολόγησης, όταν χρειάζεται.
Η διαδικασία προσαρμόζεται πάντα στην ηλικία και στις δυνατότητες του παιδιού.
Γιατί είναι σημαντική η έγκαιρη αξιολόγηση;
Η έγκαιρη αξιολόγηση δεν σημαίνει ότι το παιδί θα χρειαστεί απαραίτητα θεραπεία.
Σημαίνει ότι μπορούμε να:
- κατανοήσουμε καλύτερα τις ανάγκες του,
- εντοπίσουμε έγκαιρα πιθανές δυσκολίες,
- καθοδηγήσουμε σωστά την οικογένεια,
- και, όταν χρειάζεται, να ξεκινήσει η κατάλληλη παρέμβαση την κατάλληλη στιγμή.
Ο ρόλος του λογοθεραπευτή
Ο λογοθεραπευτής αξιολογεί τη συνολική γλωσσική ανάπτυξη, την επικοινωνία, την κατανόηση και την έκφραση του παιδιού.
Όταν χρειάζεται, συνεργάζεται με παιδίατρο, αναπτυξιολόγο, παιδοψυχολόγο ή άλλους επαγγελματίες, ώστε να διαμορφωθεί μια ολοκληρωμένη εικόνα των αναγκών του παιδιού.
Συμπέρασμα
Η ανάπτυξη του λόγου δεν ακολουθεί ακριβώς το ίδιο χρονοδιάγραμμα σε όλα τα παιδιά. Ωστόσο, όταν υπάρχουν επίμονες ανησυχίες ή αποκλίσεις από τα αναπτυξιακά ορόσημα, η αξιολόγηση από λογοθεραπευτή μπορεί να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες και καθοδήγηση.
Η έγκαιρη διερεύνηση δεν στοχεύει στη δημιουργία άγχους, αλλά στην καλύτερη υποστήριξη του παιδιού και της οικογένειάς του.
Βιβλιογραφία
American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Practice Portal: Spoken Language Disorders.
American Academy of Pediatrics. Developmental Surveillance and Screening.
Paul, R., & Norbury, C. F. (2012). Language Disorders from Infancy through Adolescence.
Bishop, D. V. M., et al. (2017). Catalising Progress on Developmental Language Disorder.International Journal of Language & Communication Disorders.