«Δεν τρώει τίποτα που να λερώνει τα χέρια του.»
«Αρνείται κάθε τροφή που είναι μαλακή ή “γλιστερή”.»
«Τρώει μόνο τραγανές τροφές.»
«Μόλις μυρίσει το φαγητό, απομακρύνεται από το τραπέζι.»
Πολλοί γονείς περιγράφουν αυτές τις συμπεριφορές και αναρωτιούνται αν το παιδί τους είναι απλώς «δύσκολο στο φαγητό» ή αν υπάρχει κάποια βαθύτερη αιτία.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αντιδράσεις αυτές μπορεί να σχετίζονται με τον τρόπο που το παιδί επεξεργάζεται τις αισθητηριακές πληροφορίες. Ωστόσο, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η αισθητηριακή ευαισθησία είναι μόνο ένας από τους πολλούς παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τη σίτιση. Δεν αποτελεί τη μοναδική εξήγηση για κάθε δυσκολία.
Τι είναι η αισθητηριακή επεξεργασία;
Η αισθητηριακή επεξεργασία είναι ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος λαμβάνει, οργανώνει και ερμηνεύει τις πληροφορίες από τις αισθήσεις μας, ώστε να μπορούμε να ανταποκρινόμαστε κατάλληλα στο περιβάλλον.
Κατά τη διάρκεια ενός γεύματος, το παιδί δεν χρησιμοποιεί μόνο τη γεύση. Επεξεργάζεται ταυτόχρονα:
- την όψη της τροφής,
- τη μυρωδιά,
- τη θερμοκρασία,
- την υφή,
- την πίεση που ασκείται στο στόμα κατά τη μάσηση,
- τον ήχο της τροφής όταν δαγκώνεται.
Όλες αυτές οι πληροφορίες πρέπει να συνδυαστούν για να μπορέσει το παιδί να φάει με άνεση και ασφάλεια.
Γιατί δύο παιδιά αντιδρούν διαφορετικά στην ίδια τροφή;
Σκεφτείτε μια ώριμη μπανάνα.
Για πολλούς ανθρώπους είναι μια μαλακή, γλυκιά και ευχάριστη τροφή.
Για ένα παιδί με αυξημένη ευαισθησία στην υφή, όμως, μπορεί να είναι υπερβολικά μαλακή ή να αφήνει μια αίσθηση που του προκαλεί έντονη δυσφορία.
Αντίστοιχα, ένα τραγανό κράκερ έχει σταθερή υφή και προβλέψιμη αίσθηση σε κάθε μπουκιά. Για ορισμένα παιδιά αυτό είναι πιο εύκολο να γίνει αποδεκτό.
Η αντίδραση αυτή δεν σημαίνει ότι το παιδί είναι κακομαθημένο ή πεισματάρικο. Η εμπειρία της τροφής μπορεί να είναι πραγματικά διαφορετική για εκείνο.
Ποιες συμπεριφορές μπορεί να παρατηρήσουν οι γονείς;
Ένα παιδί μπορεί να:
- αποφεύγει συγκεκριμένες υφές (π.χ. πουρέ, γιαούρτι, φρούτα),
- προτιμά αποκλειστικά τραγανές ή πολύ μαλακές τροφές,
- απορρίπτει φαγητά που αναμειγνύονται μεταξύ τους,
- ενοχλείται από έντονες μυρωδιές,
- δυσκολεύεται να αγγίξει τροφές με τα χέρια,
- εμφανίζει έντονο αντανακλαστικό gag σε ορισμένες υφές,
- χρειάζεται πολύ χρόνο για να αποδεχθεί μια νέα τροφή.
Οι συμπεριφορές αυτές από μόνες τους δεν αρκούν για να τεθεί διάγνωση. Αποτελούν στοιχεία που αξιολογούνται σε συνδυασμό με το ιατρικό ιστορικό, τις στοματοκινητικές δεξιότητες, τη διατροφική επάρκεια και τη συνολική λειτουργικότητα του παιδιού.
Αισθητηριακή ευαισθησία ή δυσκολία μάσησης;
Ένα παιδί που αποφεύγει το κρέας μπορεί να το κάνει επειδή:
- δυσκολεύεται να το μασήσει,
- κουράζεται εύκολα,
- φοβάται ότι θα πνιγεί,
- δεν του αρέσει η υφή,
- έχει αρνητική εμπειρία από προηγούμενο γεύμα.
Γι’ αυτό η αξιολόγηση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στις τροφές που απορρίπτει το παιδί, αλλά να διερευνά γιατί τις απορρίπτει.
Ποιος είναι ο ρόλος του λογοθεραπευτή;
Ο λογοθεραπευτής αξιολογεί:
- τις στοματοκινητικές δεξιότητες,
- τη μάσηση,
- την κατάποση,
- τη διαχείριση διαφορετικών υφών,
- τη λειτουργία των μυών του στόματος,
- τη συμπεριφορά κατά τη διάρκεια του γεύματος.
Όταν η αισθητηριακή επεξεργασία φαίνεται να επηρεάζει σημαντικά τη σίτιση, μπορεί να χρειαστεί συνεργασία με εργοθεραπευτή, καθώς η αντιμετώπιση των δυσκολιών είναι συχνά διεπιστημονική.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
- Προσφέρετε νέες τροφές χωρίς πίεση.
- Αφήστε το παιδί να τις παρατηρήσει, να τις μυρίσει ή να τις αγγίξει πριν τις δοκιμάσει.
- Αποφύγετε σχόλια όπως «είσαι δύσκολος στο φαγητό».
- Διατηρήστε σταθερή ρουτίνα γευμάτων.
- Ζητήστε αξιολόγηση όταν οι δυσκολίες επιμένουν ή επηρεάζουν τη διατροφή και την καθημερινότητα.
Μύθος ή Αλήθεια;
Μύθος: «Αν το παιδί δεν τρώει λαχανικά, έχει αισθητηριακή διαταραχή.»
Αλήθεια: Η άρνηση μιας ομάδας τροφίμων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει αισθητηριακή δυσκολία. Η αξιολόγηση βασίζεται στη συνολική εικόνα του παιδιού.
Μύθος: «Αν πιέσω το παιδί να δοκιμάσει, θα συνηθίσει.»
Αλήθεια: Η πίεση μπορεί να αυξήσει το άγχος και να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τη σχέση του παιδιού με το φαγητό.
Συμπέρασμα
Η αισθητηριακή επεξεργασία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη σίτιση ορισμένων παιδιών, όμως δεν εξηγεί όλες τις δυσκολίες γύρω από το φαγητό. Η κατανόηση της αιτίας που οδηγεί ένα παιδί να αποφεύγει συγκεκριμένες τροφές είναι απαραίτητη για την επιλογή της κατάλληλης παρέμβασης.
Η έγκαιρη αξιολόγηση από λογοθεραπευτή και, όταν χρειάζεται, από διεπιστημονική ομάδα μπορεί να βοηθήσει το παιδί να αναπτύξει ασφαλέστερες και πιο λειτουργικές δεξιότητες σίτισης, μειώνοντας παράλληλα το άγχος που συχνά βιώνει η οικογένεια γύρω από τα γεύματα.
Βιβλιογραφία
World Health Organization (WHO). Infant and Young Child Feeding Guidelines.
American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Pediatric Feeding and Swallowing Practice Portal.
Goday PS, Huh SY, Silverman A, et al. (2019). Pediatric Feeding Disorder: Consensus Definition and Conceptual Framework. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition.
Kerzner B, Milano K, MacLean WC Jr, et al. (2015). A Practical Approach to Classifying and Managing Feeding Difficulties. Pediatrics.